Ademhaling als helende kracht

Het merendeel van onze zogenaamde “moderne ziektes” worden wellicht veroorzaakt door chronische stress (gifstoffen zijn eveneens stressfactoren voor het lichaam) die inwerkt op zowel lichaam en geest. Volgens Herbert Benson, een Harvard professor en dokter die veel onderzoek deed naar de relatie tussen geest en lichaam bij ziektes, geldt dit zelfs 60 tot 90 percent van al onze ziektes! In dit domein zijn moderne medicatie en chirurgische ingrepen een weinig efficiënte behandeling. Professor Benson stuitte tijdens zijn jarenlang onderzoek dan ook op iets dat al millennia geweten is in verscheidene oude culturen: het lichaam bezit naast de welbekende stress reactie (“fight or flight“) eveneens een relaxatie respons. Deze capaciteit moet echter getraind worden door middel van herhaling. Verschillende meditatieve methodes werden ontwikkeld doorheen de eeuwen, gebaseerd op het herhalen van woorden, ademhalingsoefeningen of bewegingen. In Qi Gong vinden we alle drie de methodes terug. In deze post zou ik iets meer willen zeggen over de ademhaling.

De ruimte tussen Bewust en Onbewust

Onze ademhaling is een van de weinige vitale acties die we makkelijk bewust of onbewust kunnen doen. Vergelijk dit met je vertering: daar heb je duidelijk geen enkele controle over. Het gaat helemaal “vanzelf”. Of denk aan de temperatuur van je lichaam dat zichzelf regelt. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vele meditatieoefeningen zich op de ademhaling focussen. De ademhaling is als het ware de poort die toegang geeft tot zowel het bewuste als het onbewuste en daarbij de kunde om problemen en blokkades op te lossen die vaak in dat onbewuste verborgen zitten. Daarenboven kan je zo ook meesterschap verkrijgen over geestelijke en lichamelijke functies waardoor deze veel optimaler gaan werken. Denk maar aan het vermogen op dieper te focussen, rustig te blijven in elke situatie, gifstoffen sneller kunnen verwijderen of een uitzonderlijk uithoudingsvermogen te ontwikkelen.

Vaak vergeten

In onze huidige cultuur is men erg gefocust, zelfs geobsedeerd, door voeding. Hoewel er nogal wat zaken mis zijn met ons westers dieet en voeding inderdaad belangrijk is, wordt er veel minder aandacht besteed aan de ademhaling. Als je erover nadenkt dan is dat raar, immers de ademhaling is ook een vorm van voeding en deze is van een veel groter acuut levensbelang. Een aantal minuten zonder ademen kan je einde betekenen. Misschien heeft het ook te maken met het feit dat de lucht (tot nog toe) gratis is en er dus geen winst te rapen valt?

Onze ademhaling beïnvloed in ieder geval zowat alle processen in het lichaam: immuniteit, samenstelling van het bloed (pH), vertering, zenuwstelsels, het hart, het brein, en misschien zelfs onze genen. De meest gifstoffen (tot 70%) worden ook via uitademing verwijderd! Met andere woorden, als je ademhaling niet goed is, dan heeft dit een voortdurende nefaste inwerking op je gezondheid. Maar je bent bitter weinig met deze kennis als je onvoldoende bewust bent van je eigen ademhaling. Zo had ik bijvoorbeeld bij mezelf lange tijd niet door dat ik vaak oppervlakkig ademde bij een inspanning (zoals werken in de tuin), of heel weinig. Nadien had ik vaak barstende hoofdpijn die pas de volgende dag weer weg ging. Pas wanneer ik tijdens het werken deze slechte manier van ademhaling opmerkte, kon ik er ook iets aan doen. De chronische stress die de meesten onder ons ervaren, verstoort dan ook onze ademhaling die hierdoor oppervlakkig en onregelmatig wordt. Dit komt omdat stress een reactie omvat die op gevaar reageert. Wanneer we gevaar ervaren worden we stil om het gevaar te ontkomen. Het is een instinctieve reactie die slechts tijdelijk nuttig kan zijn. Als dit langdurig wordt, dan stuur je voortdurend negatieve signalen naar het lichaam met verre gevolgen. Door het zuurstof tekort alleen al krijg je uiteenlopende klachten zoals uitputting, hoofdpijn, concentratiestoornissen, duizeligheid, onregelmatige of hogere hartslag, enz. Dit heeft op zijn beurt een invloed op jouw emoties.

Vitaal ademen

In het oude China vertelt men de legende over een familie die door oorlog toevlucht zochten in een diepe grot die echter afgesloten raakte. Wanneer hun voedselvoorraad opraakte na enkele maanden, dachten ze dat hun laatste dagen geteld waren. Toen merkte ze echter pas de schildpad op die mee in de grot opgesloten zat. De familie vroeg zich af hoe het dier al die tijd zonder voedsel had kunnen leven en begon het gedrag van de schildpad te bestuderen. Het enige dat hen opviel, waren de bewegingen die de schildpad maakte met haar nek: deze strekte ze uit en trok hem daarna weer in. Daarnaast ving de schildpad soms een vallende druppel water met haar tong. Daarbuiten deed de schildpad niets. Het leek er op dat de schildpad slecht van de lucht kon leven. Uit wanhoop begon de familie de eenvoudige bewegingen van de schildpad te imiteren in de hoop dat dit toch hun redding kon zijn. Vele jaren gingen voorbij, en wanneer mensen van buitenaf de rotsblok verwijderden die deze grot had afgesloten, bleek de familie nog in leven. Er waren niet minder dan 800 jaren verstreken sinds de dag dat ze opgesloten raakten!

Uiteraard moet men deze legende niet letterlijk opnemen, maar ze toont ons het belang dat gehecht werd aan de vitale kracht van lucht en het verband met lang leven. In de mythologie wordt er van de schildpad gezegd dat zij enkel van de lucht kan leven. Het ademen van de schildpad is dan ook een oefening in de Qi Gong: men strekt de nek uit (inademen) en duwt hem zachtje terug in (uitademen). Nu weet men dat al onze zenuwbanen via de nek naar onze hersenen lopen. Dit uiterst complexe netwerk wordt zodoende gestimuleerd en versterkt. Men kan zonder een hand leven, maar niet zonder een nek! Deze oefening zit in allerlei Qi Gong oefeningen ingebed zoals de Baduanjin (Acht Brokaten) of de Yi Jin Jing (De Klassieker van de Verandering van pezen/spieren) waarbij men vaak de nek mee moet uitrekken en intrekken in combinatie met andere bewegingen. De oude leringen in verband met ademhalen onderschrijven in ieder geval het belang ervan dat door moderne wetenschap bevestigd wordt.

In het Book der Rituelen, Liji, is de schildpad een van de vier belangrijkste mythische dieren. Ook het oudste bronboek van China, de Yi Jing (of I Ching) benadrukt het belang van de ademhaling als een bron van voeding en vermeld de schildpad. De oudste I Ching raadplegingen werden zelfs uitgevoerd op de schilden van schildpadden. Deze zogenaamde orakelbotten bevatten eveneens de oudst gekende inscripties die uit de Shang dynastie stammen en staan dus mee aan de basis van het Chinese schrift. In ieder geval verschijnt de schildpad zelf als onderwerp in het hexagram nummer 27, De Mondhoeken (De Voeding), waar men de invloed bespreekt van voeding op iemands leven en karakter. De eerste lijn (er zijn er zes per teken) spreekt over de schildpad en haar grote waarde:

Je laat je toverschildpad lopen
En kijkt naar mij met je mondhoeken omlaag.
Onheil!

Deze lijn wordt geïnterpreteerd door Wilhelm als iemand die in een positie is om onafhankelijk te leven (enkel lucht is nodig!) maar dit prijsgeeft door afgunstig te zijn op wat anderen hebben. Breder genomen zou men kunnen stellen dat de eerste lijn de meest fundamentele voeding voorstelt: lucht. Lucht wordt vaak, letterlijk, in één ademhaling met Qi gelijkgesteld. Het is wat complexer, maar het volstaat te weten dat de Yi Jing stelt dat de meest fundamentele voeding die we als mens nodig hebben, de vitaliteit van de lucht, altijd voor handen is. Men is dus nooit of nooit afhankelijk om dit te kunnen bekomen. Maar de lijn spreekt over onheil: men is dit geheim vergeten. Men voelt zich arm en men voedt zich bijgevolg niet met deze primordiale energie ook al is men best in staat om dit te doen. Zodoende laat men zijn “toverschildpad” lopen …

Oefening baart kunst

Zoals eerder gezegd, kan onze ademhaling zowel een gunstige als ongunstige invloed hebben op onze gezondheid en welzijn. Door onze ademhaling te laten beheersen door stress, worden we lichamelijke en mentaal ziek. Echter, slagen we erin om onze ademhaling om te polen zodat we onze “toverschildpad” terug verkrijgen, dan zal ze ons helen. Via de ademhaling kunnen we dus even goed onze stress verminderen en negatieve emoties zoals angst en frustratie transformeren in harmonieuze gevoelens. Steeds meer mensen willen de drukte en druk van het moderne leven ontlopen en terug meer contact hebben met de Natuur. Onze ademhaling is echter onze eerste en meest fundamentele connectie hiermee.

Tegenwoordig vindt men zeer uiteenlopende ademhalingstechnieken en zelfs psychologen maken er meer en meer gebruik van. Wees echter bewust van het feit dat je dag en nacht ademhaalt. Zonder bewustwording van je ademhaling doorheen de dag, kan je weinig verandering brengen in foute patronen of gewoontes. Deze verantwoordelijk ligt voor iedereen bij zichzelf. Oefeningen die men bewust doet, met of zonder begeleiding, moet men uiteindelijk zien toe te passen in het dagdagelijkse leven. Let echter op dat je niet te fel ingrijpt in jouw ademhalingsproces. Doe dit altijd op een zacht manier! Anders loop je kans om meer paniek en spanning op te bouwen. Oude gewoontes laten zich niet met pure kracht verschalken: het vraagt tijd en geduld. Stilaan zal je onbewuste een gezonder ademhalingspatroon ontwikkelen. Ik geef je graag nog enkele tips mee vooraleer je een ademhalingstechniek gaat uitproberen:

Ten eerste zou je basisademhaling steeds door je neus moeten gaan: zowel in als uit. De neus is een orgaan dat unieke eigenschappen heeft. Wie regelmatig door de mond inademt, zal moeten proberen dit stilaan te veranderen. Wie verstopte sinussen heeft, zal dit eerst moeten oplossen.

Ten tweede is het in het algemeen goed om met je buik adem te halen: je buik zet uit wanneer je inademt en krimpt in wanneer je uitademt. Zodoende vullen je longen zich dieper met zuurstof dan wanneer je met je borst ademhaalt. Je borstkas en schouders blijven relax. Probeer ook een zeker ritme te behouden. Dit soort ademhaling genereert rust, relaxatie en stabiliteit. Je zou ook je eigen ademhaling niet mogen horen.

Ten derde zijn er verschillende juiste manieren van ademhalen afhankelijk van wat je wil bereiken of aan het doen bent. Zo moet je tijdens een zware inspanning niet enkel met je buik gaan ademhalen. Je lichaam bezit overigens ook instinctieve reacties die je niet voortdurend moet gaan tegenwerken.

Ten vierde is het ook gezond om je adem doelbewust in te houden. Hierop kan je ook trainen. In de Vijf Ontspanningsoefeningen (Wu Song) van de Shaolin school, houdt men zijn adem telkens 9 seconden in in twee van de oefeningen en dit achter keer na mekaar. Je adem inhouden is weliswaar een inspanning voor je lichaam, maar daarna kan het zich ook meer ontspanningen. Je doelbewust inspannen is dan ook niet hetzelfde als gespannen zijn door stress.

Shaolin ademhaling

Als laatste geef ik je graag een specifieke ademhalingsoefening mee men wel eens “shaolin breathing” noemt. Je kan ze staand, zittend of liggend doen. Staand is het moeilijkst. De oefening gaat als volgt:

• Je ademt traag in door je neus en vult alles zoveel mogelijk op (niet te veel kracht zetten: spanning zullen terugduwen en verergeren)
• Je begint met je buik, vervolgens je borst en uiteindelijk tot je sleutelbeenderen (keel): deze drie zijn één geheel
• houd nu een korte pauze
• Begin nu langzaam de lucht uit te blazen door je mond, maar houdt je tong tegen je voortanden zodat er een zacht S-klank ontstaat. Je ademt de lucht trager in dan je hem ingeademt hebt (ongeveer twee maal zo traag).
• Je kan met je handen de beweging van een cyclus volgen: van de buik tot je keel, en weer terug naar beneden
• Herhaal deze oefening 8 keer
• Probeer deze oefening te integreren in je dagelijkse leven (tijdens autorijden, etc.)

Als je deze oefening hebt uitgeprobeerd, laat me dan zeker weten hoe dat ging!