Dan Tien: je energiecentrum

We spreken over ons “buikgevoel” wanneer we op een gevoel stuiten dat spontaan oprijst en niet aan ons gewone denken gerelateerd is. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt zelfs dat in de buik er zoveel neuronen aanwezig zijn, dat men over een “tweede brein” spreekt. Hoe kunnen we dit tweede brein beter benutten en begrijpen? Daarvoor moet men kijken naar de oeroude meditatievormen van het verre Oosten waar men drie grote energievelden onderscheidt: de onderbuik (onder de navel), de borst (het hart) en het hoofd. In deze post ligt de focus op het laagste energieveld: de lage Dan Tien dat geassocieerd is met onze vitaliteit, natuurlijke instincten en de belangrijkste verzamelplaats van Qi. Zoals een huis steunt op haar fundamenten, zo moet ook deze lage Dan Tien sterk en stabiel zijn waarop de rest kan verder bouwen.

De onderbuik vormt het natuurlijke zwaartepunt van het lichaam waarin men moeiteloos een stabiel evenwicht vindt. Vanuit dit punt leert men in gevechtskunsten ook te bewegen vanwege de stabiliteit. Daarnaast kost het minder energie om van hieruit een grote kracht te ontwikkelen. In Qi Gong zijn veel oefeningen erop gericht dat men de Yi of aandacht – en dus het geestelijk zwaartepunt – van het hoofd naar deze lage Dan Tien verlegt. Dat doet men vaak door de handen op de buik te leggen zodat de aandacht via de hand hier kan toekomen. Een andere eenvoudige manier is om via de buikademhaling te aandacht hier te vestigen.

Als men kijkt naar de Chinese tekens voor Dan Tien (uitgesproken als “dan tjen“), dan bestaat dit uit twee tekens. Het eerst is 丹, “dan“, en betekent zoveel als “elixir“. Het tweede teken ziet men vaak vertaald worden als “hemel” maar dat klopt niet. Het teken voor hemel is: 天. Dit is een ander teken dat duidt op een andere tien, met name een veld: 田. Met andere woorden, de Dan Tien is een soort veld waarin men een elixir gaat cultiveren. Dit is dus geen ‘punt’ onder de navel dat aan de oppervlakte ligt: het is in je lichaam. Deze Dan Tien wordt dan ook wel eens “de gouden stoof” genoemd, een soort kookpot waarin men iets magisch kan bereiden. Uiteraard is dit een metafoor dat fysiek beantwoordt aan ons verteringsproces dat ook een innerlijk kookproces is waarin allerlei stoffen afgebroken en verfijnd worden zodat ze opgenomen kunnen worden.

Het bekomen van dit levenselixir behoort tot een kunst die men meestal onder Nei Gong plaatst (“het interne werk”). Hierin gaat men de drie Dan Tien’s verbinden door de Qi te laten circuleren en deze zodoende te transformeren in een meer zuivere en potente vorm.

Hoewel de grens tussen Qi Gong en Nei Gong niet altijd zo eenvoudig is, kan men algemeen stellen dat om energie te doen circuleren er op de eerste plaats voldoende Qi aanwezig moet zijn. Men moet dus vitaal zijn. Het verzamelen van deze Qi leert men middels Qi Gong, en de belangrijkste verzamelplaats ervan is de lage Dan Tien. De Qi die rechtstreeks verkregen wordt via de Dan Tien, en dus niet via de voeding of gewone ademhaling, is ook reeds van een hogere kwaliteit.

De laagste Dan Tien genaamd 下丹田, of Xia Dan Tien is met andere woorden het beginpunt van het hele innerlijke energetische proces waarin men een langer of zelfs onsterfelijk leven beoogt (al naargelang de spirituele aspiraties van de beoefenaar). Zoals men een huis optrekt door eerst het fundament te gieten en men niet met het dak of de muren begint, zo moet men ook eerst met de lage Dan Tien beginnen te ontwikkelen.

Jing: levensessentie

Omdat de lage Dan Tien is geassocieerd met ons fysieke-lichamelijke bestaan bevat het ook de basisbehoeften: voeding, veiligheid en reproductie. Naast de verzamelplaats voor Qi, vindt men hier ook een andere belangrijke energetische schat: de zogenaamde Jing. Dit is een meer stoffelijke vorm van Qi waarmee men geboren wordt en die zorgt voor onze fysieke vitaliteit. Deze pre-natale energie, Jing, krijg je mee van je ouders en was dus reeds aanwezig voor je geboorte. Ze wordt opgeslagen in de nieren, het hoofdorgaan van de lage Dan Tien. Niet iedereen is met even veel Jing geboren; hoe meer Jing aanwezig is, des te meer vitaliteit men heeft. Naarmate men ouder wordt, wordt er Jing verbruikt. Wanneer de Jing op is, sterft men. In Oosterse meditatievormen, waaronder Nei Gong, tracht men deze Jing essentie zoveel mogelijk te bewaren (door gezond te leven), maar sommigen beweren daar bovenop ook om deze terug aan te kunnen vullen. Dit kan door de juiste voeding, kruiden en meditatieve oefeningen.

Dan Tien activeren

Men moet zich echter de vraag stellen of men om te beginnen wel een lage Dan Tien heeft: bezit men dit veld en dit elixir? In feite is het antwoord sowieso neen, immers het elixir, de Dan, die heb je al niet. Over het veld zelf, daarover bestaan verschillende opvattingen. Een opvatting is dat je dit nog moet creëren. Misschien zijn er echter mensen die dit intuïtief en onbewust creëren. In ieder geval is het potentieel er bij iedereen en dat kunnen we dus activeren zoals een kaars die we aansteken. Hoe doet men dat?

Tijdens de Wuji positie en andere statische meditatieve oefeningen, leert men de geest te laten zinken naar deze lage Dan Tien. De handen op of voor de buik houden vormen hierbij een hulpmiddel omdat zij de Yi, de kracht van de aandacht van de geest, naar zich toe kunnen trekken. Wanneer men daarna de geest leert te verankeren op dit punt, start men een energetisch veranderingsproces: dit komt omdat Qi de Yi volgt. Dankzij de Yi begint men een veld te creëren dat eens het sterk genoeg is Qi kan opnemen en vasthouden. Dit is wat men noemt ademhalen met de dan tien. Dit is zoals de ademhaling van de foetus die via de navelstreng, en dus de buik, ademhaalde vooraleer hij geboren werd. Vandaar dat dit ook pre-nataal ademhalen wordt genoemd.

De aandacht laten zinken en verankeren in de Dan Tien kan niet met dwang gebeuren. Wanneer men dit doet, zal alles tegenwerken. Waarom? Omdat deze dwang de geest zeer actief maakt, en het is deze activiteit die het zinken zelf tegenwerkt. Met andere woorden, we moeten hier de wu wei van de taoïsten in de praktijk toepassen: men handelt niet. Door niet te handelen, gebeurt datgene dat we willen vanzelf.

Wat men wel doet is de juiste conditie creëren en dit doet men door aandachtig te zijn op de juiste verzorgende manier. Dit is zoals een zaadje planten: men zorgt voor de aarde, voldoende licht, warmte en regelmatig water. Het groeien zelf kunnen we niet beïnvloeden, dat kan enkel vanzelf gebeuren. Dit “vanzelf gebeuren” is de spontane weg van de Natuur, iets dat men vaak als zi-ran (自 然) duidt. De geest die ontspannen is, zal vanzelf naar de lage Dan Tien afreizen en de Qi, die trager is, zal volgen en het veld, tien, gaan vormen.

Dan Tien ervaren

Activiteit in de Dan Tien kan je meestal voelen aan de warmte die zich daar ontwikkelt. Er zijn ook andere sensaties mogelijk (samentrekkend gevoel, volheid) die allen als aangenaam ervaren worden. Staan en bewegen vanuit de Dan Tien ervaar je dan weer als een stabiele en harmonieuze houding die weinig moeite kost. Je ademhaling is ook trager en je bent meer bestand tegen stress.

Oefeningen

Om je Dan Tien te ontwikkelen, heb je dagelijkse training nodig. In feite train je dit in zowat elke oefening mits dat je ze juist doet.

Er zijn statische oefeningen die echter een grote hulp zijn om de Yi te doen zinken omdat ze volledig in natuur overeenstemmen met de filosofie van wu wei:

• Zhan Zhuang (staan als een boom)
• Ma Bu (paardenstand)

Bij deze oefeningen zal de Yi vanzelf beginnen dalen naar de Dan Tien. Ook de energiekanalen van het lichaam worden zo opengezet. Maar men moet de discipline kunnen opbrengen om regelmatig (liefst dagelijks) gedurende lange tijd in deze houding te staan. Voor Zhan Zhuang zou je moeten toewerken naar minimum 15 minuten per dag.

Zittende Meditatie:

• handen op je Dan Tien leggen en met je Yi de ademhaling van de buik volgen (inademen: je buik zet uit, uitademen: je buik krimpt in) of simpelweg je aandacht bij je handen houden
• een verborgen vuur inbeelden in de Dan Tien